Doentip© van de maand


Hier lees je elke maand een prikkelende spreuk met daaraan gekoppeld een praktische tip om deze spreuk direct in praktijk te brengen. De Doentips zijn voorbeelden van het gedachtegoed van Reinoud van Rooij Trainingen.

Aanmelden Doentip
* indicates required


Doentip van de maand

Doentip van de Maand

Hoe verander je gedrag écht?

Dit is de eerst DOENtip uit een serie van 5 over hoe je écht gedrag verandert van je medewerkers of bijvoorbeeld je kind.

Wat kun je doen om medewerkers meer op tijd te laten komen of om de productie te verhogen? Hoe zorg je ervoor dat medewerkers elkaar meer complimenten en opbouwende kritiek gaan geven? Hoe zorg je ervoor dat je kind met redelijke tafelmanieren aan tafel zit? Met andere woorden: hoe krijg je ze zover dat ze hun gedrag daadwerkelijk gaan veranderen? Eén ding is zeker: een training of workshop alleen zal niet genoeg zijn. Maar wat dan wel? Hoe verander je dan het gedrag van je medewerkers écht en ook op de lange termijn?

Na meer dan tien jaar hiermee bezig te zijn, kom ik tot de conclusie dat een werkelijke gedragsverandering alleen tot stand komt als aan de volgende 5 stappen aandacht wordt besteed.

Iemand verandert zijn gedrag als hij/zij:
  1. beloond wordt voor het nieuwe gedrag door zijn omgeving;
  2. snapt waarom;
  3. het goede voorbeeld ziet om zich heen van belangrijke rolmodellen zoals leidinggevenden en ouders;
  4. weet hoe het te doen. Dus de vaardigheid beheerst en
  5. er zelf zin in heeft.
Deze 5 stappen ga ik de komende tijd uitwerken in 5 DOENtips.
Vandaag begin ik met stap 1:

Iemand verandert zijn gedrag als hij beloond wordt voor het nieuwe gedrag door zijn omgeving;

Belangrijke vragen zijn dan direct:

Hoe beloon je op een effectieve manier? En werkt straffen ook goed?
In de psychologie is dit het vakgebied van het behaviorisme. De bekendste grondlegger van deze stroming is Pavlov, die bewees dat je door middel van belonen en ontmoedigen gedrag sterk en langdurig kunt veranderen. Nadeel van veel behavioristen vind ik dat ze nogal eenzijdig kunnen doorschieten in hun aanpak en bijvoorbeeld nauwelijks het karakter, drijfveren en manier van denken van de persoon zelf meenemen. Het leuke is echter dat ik dat wel ga doen met de andere 4 stappen, maar dat dus later.

Een belangrijke vraag bij deze aanpak is: 'wat werkt dan het beste?' Straffen of belonen of allebei? En hoe doe je dat concreet op een effectieve manier? Gelukkig is hier vanaf de jaren 60 uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar gedaan met duidelijke conclusies.

In de eerste Doentip van deze serie van 5, vertel ik je een paar onverwachte, maar belangrijke conclusies van deze onderzoeken over behavioristische gedragsverandering. Hiermee krijg je een krachtige tool in handen waarmee je je medewerkers, partner of kinderen kunt beïnvloeden.

Inspiratie voor deze Doentip komt van het boek 'gedragsverandering in organisaties' van Marius Rietdijk (universitair docent gedragsverandering aan de VU Amsterdam). Wat mij betreft een échte behaviorist, met goede bruikbare inzichten.

Waarom straffen uiteindelijk niet werkt?
Als ik mijn jongste kind aan tafel veelvuldig als een varkentje zie eten, kan ik toch niet anders dan concluderen dat mijn preken over netjes eten nauwelijks effect hebben. Ook merk ik bij klanten waar ik kom dat er een hoop improductief gedrag is op de werkvloer zoals: te laat komen, het minimale doen, roddelen, langs elkaar heen werken, over de muur gooien etc. Mijn eerste automatische reactie aan tafel is dan dat ik haar daarop wil aanspreken. Ook op de werkvloer is het logisch, dat je als leidinggevende dit gedag wil bestraffen. Echter de meeste gedragsdeskundige raden het gebruik van strafmethoden af, omdat het slechts leidt tot hooguit korte-termijn resultaat met daarbij ongewenste en onvoorspelbare bijwerkingen. Hoe werkt dat dan?

Alleen als de baas er is
Bijvoorbeeld stel dat Leo ervan houdt om vaak te chillen en te kletsen op zijn werk. Zijn baas heeft dat een paar keer gezien en hem erop aangesproken. De kans is groot dat Leo dan werkt, of doet alsof hij werkt, als de baas er is. Maar als de baas er niet is, gaat Leo waarschijnlijk weer lekker veel chillen, vooral omdat het kletsen met andere collega's zo leuk is. Dit lijkt onschuldig, maar de enige manier voor de baas om Leo efficiënt aan het werk te houden is door er te zijn, te dreigen met straf en hem continu in de gaten te houden. Ook mijn kleinste eet alleen netjes als ze ziet dat ik oplet en streng kijk. Niet echt gezellig eten. Dus laat ik al snel weer de teugels vieren en heb weer een varkentje naast me.

Vermijden en vluchten
Als er veel straf wordt uitgedeeld gaan medewerkers (en kinderen) vermijdings- en vluchtgedrag vertonen om de straf te ontlopen. Bijvoorbeeld instructies van de baas saboteren, het absolute minimale doen, ziek melden, ongehoorzaam zijn, veel 'thuis werken'. Uiteindelijk leidt dit tot ontevredenheid, weinig betrokkenheid en improductiviteit bij medewerkers. Mijn dochter wil vooral veel met mama doen, wordt sjagrijnig en vertelt mij minder. Ook niet echt vruchtbaar voor de vader-dochter relatie.

Vicieuze cirkel
Een ander probleem is dat straffen vaak op korte termijn prima werkt. Als ik maar mijn stem genoeg verhef en dreig met intrekking van het slaapverhaaltje, doet ze vaak direct wat ik wil. Ik denk dus dat ik gedaan krijg wat ik wil en gesteund door dit korte-termijn succes ben ik geneigd om een volgende keer hetzelfde te doen.
Als de chef zelf te horen krijgt van zijn baas dat zijn baan op de tocht staat, ligt het voor de hand dat hij naar zijn medewerkers gaat en deze onder druk gaat zetten. Een donderpreek houden, een paar straffen uitdelen, dreigen enzovoort. De resultaten zullen hierdoor direct daarna waarschijnlijk verbeteren, maar na een tijdje zullen zoals verwacht de resultaten weer terugvallen. De baas zal dan weer een tirade afsteken en weer gaan dreigen. Zo beland je dus in een vicieuze cirkel.

Het levert geen 'gewenst' gedrag op
Het grootste probleem van straffen is wellicht dat het geen gewenst gedrag aanleert. Als bijvoorbeeld een jonge medewerker bij zijn eerste presentatie vooral te horen krijgt dat hij een waardeloze presentatie heeft gegeven, leert hij niet hoe hij dat dan de volgende keer beter kan doen. Hij zal er waarschijnlijk vooral voor gaan zorgen, dat hij zo min mogelijk meer hoeft te presenteren. Als ik tegen mijn dochter zeg 'eet niet als een varken', weet ze vooral hoe ze niet moet eten, maar ze heeft geen idee wat ze wél moet doen.
En ja er zijn ook gedragswetenschappers die juist denken dat straffen wel effectief is, zoals Machiavelli, maar deze zijn veruit in de minderheid.

Doentip van de maand

Maar wat moet je dan wél doen?
Maar wat moet je dan wél doen als je kind als een varkentje eet en je medewerker loopt te roddelen? Rietdijk geeft hier een helder antwoord op en daar gaat de DOENtip van de maand over. Lees hier verder >>
Volg een XXL-Workshop Feedback geven en ontvangen Een korte krachtige feedback training voor een grote groep mensen



Vorige Doentips
  •  Hoe verander je gedrag écht? 09-06-2016
  •  Zo breng je humor in je presentatie 21-03-2016
  •  Kiezen maakt gelukkig 02-12-2014
  •  Zo presteer je 16x beter 10-06-2014
  •  Presentatie tip 4: Hoe concreter hoe beter 03-01-2013
  •  Eerlijk Manipuleren... 11-11-2012
  •  Organisatieveranderingen, hoe presenteer je die? 11-11-2012
  •  Dé belangrijkste tip om een presentatie BOEIEND te maken 31-08-2012
  •  De 5 gouden regels voor effectief gebruik van PowerPoint 16-06-2012
  •  Hoe beantwoord je lastige vragen tijdens een presentatie? 26-04-2012
  •  7 tips om vol te houden. Manipuleer jezelf! 27-09-2011
  •  Hoe krijg je je zin? 29-08-2011
  •  Bij complexe beslissingen moet je niet logisch nadenken 22-06-2011
  •  Hoe geef je kritiek zonder dat het ruzie wordt? 03-05-2011
  •  Gewoon doen is veel effectiever dan positief denken 27-04-2011
  •  Wat weet je nou als je pas 1 minuut oud bent? 17-03-2011
  •  Mededogen is: erkennen dat je een onvolmaakt, feilbaar wezen bent, die fouten maakt 19-02-2011
  •  Probleem van weten wat liefde is, is dat je stopt met ontdekken wat het nog meer zou kunnen zijn. 28-01-2011
  •  Wees gewoon wie je wenst te zijn, anders word je zo irritant voor je omgeving 07-12-2010
  •  Probeer eerst te begrijpen, dan begrepen te worden 22-11-2010
  •  Je kan niet veranderen wat je niet erkent 27-10-2010
  •  Ook een vaag idee van wat je wilt, is meer dan genoeg om gewoon te beginnen 21-08-2010
  •  Als je wilt 'ZIJN', dan moet je iets 'DOEN' 05-07-2010
  •  Heb je ooit niet een probleem gehad? 25-06-2010
  •  Je bent niet dom als je dom doet 17-05-2010
  •  Het is goed zoals het is, en er is nog veel te doen 01-04-2010
  •  Als je vast zit moet je gaan geven 22-03-2010
  •  Als je doet wat je wilt ervaar je wie je bent 30-01-2010
  •  Als je NU geen probleem hebt, op dit moment, dan heb je simpelweg geen probleem 30-12-2009
  •  Dringend is niet hetzelfde als belangrijk 06-11-2009
  •  Hoe beter je onderscheid kan maken, hoe krachtiger je wordt 07-10-2009
  •  Het beste wat je kunt doen voor de toekomst is leven met alles wat je hebt in het NU 23-09-2009
  •  Het is niet fout om te denken in goed en fout, het werkt alleen niet 04-08-2009
  •  De kunst is niet hoe je iets nooit meer doet, maar hoe snel je voor iets anders kiest als je 'het' weer doet 23-07-2009
  •  Waardevol zijn is de allerbeste manier om waarde te creeren 13-07-2009
  •  Alles wat je doet heeft effect 06-07-2009
  •  Wat zou liefde nu doen? 22-06-2009
  •  Werkelijke vrijheid is het vermogen om een impuls ondergeschikt te maken aan je waarden 14-06-2009
  •  Wie ben jij in vredesnaam om te twijfelen aan jouw GROOTSHEID 03-06-2009
  •  Take into account that great love and great achievements involve great risk. (Daila Lama) 30-05-2009
  •  Wie geeft die leeft 26-05-2009
  •  Je bent niet je resultaten, je hebt resultaten 22-05-2009
  •  Je vermogen om liefde te voelen is de Dow Jones van je leven, graadmeter van verbondenheid en daarmee van succes 10-05-2009
  •  Als je weet waar je naar toe wilt, maar je weet niet waar je bent, ben je volkomen verdwaald 07-05-2009
  •  Als het eenmaal fout is gegaan, dan is het nog vroeg genoeg om je druk te maken. 28-04-2009
  •  Stel... morgen is de laatste dag van je leven..... 21-04-2009
  •  Als je 'falen' vervangt door 'ontdekt hebben hoe je het niet moet doen' geef je jezelf een kans om het nu beter te doen 14-04-2009
  •  Life is happening while you are making other plans 07-04-2009
  •  Als je 90% van je aandacht richt op die 10% die niet goed gaat in je leven, dan ga je naar verloop van tijd denken dat 90% niet goed gaat 31-03-2009
  •  Na inzicht komt ACCEPTATIE, en dan pas actie 23-03-2009
  •  Elke gedachte die je hebt creeert een deel van je toekomst 10-03-2009
  •  Wees de verandering die je in de wereld wilt zien (Ghandi) 26-01-2009
  •  Wat je bewondert in een ander heb je waarschijnlijk bedekt bij jezelf 23-01-2009

  • XXL-Workshop
    Feedback geven en ontvangen
    Een korte krachtige workshop voor een grote groep deelnemers.